Μέθοδος Στανισλάφσκι και Δραματοθεραπεία

Τι σημαίνει το «μπαίνω στα παπούτσια ενός ρόλου»;

Επηρεάζομαι από το ρόλο τον οποίο υποδύομαι; Αν ναι, με ποιό τρόπο;

Πώς μπορώ να αξιοποιήσω το υλικό που βγαίνει μέσα από την υπόδυση ενός ρόλου;

Ξεκινώ τονίζοντας ότι η Δραματοθεραπεία δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την τεχνική απόδοση ενός ρόλου. Αντιθέτως, εστιάζει, όπως έχουμε πει πολλές φορές, στην ίδια την έκφραση και τον πειραματισμό κι όχι στο πόσο καλά αποδόθηκε, τελικά, ένας ρόλος.

Μέσα στον κορμό της εκπαίδευσης στη Δραματοθεραπεία, βρίσκονται τα έργα μεγάλων θεατρικών συγγραφέων και θεωρητικών που έχουν επηρεάσει τόσο τον κόσμο του θεάτρου εν γένει, όσο και τη Δραματοθεραπεία συγκεκριμένα. Ένα από αυτά τα μεγάλα έργα, είναι και η υποκριτική μέθοδος του Κωνσταντίν Στανισλάφσκι.

Η μέθοδος του Στανισλάφσκι, είναι γνωστή για την έμφαση που δίνει στην όσο το δυνατόν πιο αυθεντική* απόδοση του ρόλου και προσφέρει ισχυρά εργαλεία για την κατανόηση και την εξερεύνηση της ανθρώπινης ταυτότητας (Τσολακίδης, 2016).

Παρότι, όπως προαναφέρθηκε, η Δραματοθεραπεία δεν ενδιαφέρεται να πετύχει ένα αισθητικό αποτέλεσμα με τεχνικούς όρους, έχει επηρεαστεί βαθιά από τη μέθοδο του Στανισλάφσκι και αντλεί από αυτή (Jodry et.al, 2020). Αντλώντας από την προσέγγισή του στη Δραματοθεραπεία, εστιάζουμε στο πώς τα άτομα που αντιμετωπίζουν καθημερινές, ανθρώπινες προκλήσεις μπορούν να χρησιμοποιήσουν την τέχνη του δράματος για να διερευνήσουν, να εκφράσουν και να ανακαλύψουν νέες πτυχές του εαυτού τους.

Λίγα λόγια για τη Μέθοδο Στανισλάφσκι

Η βασική αρχή της μεθόδου του Στανισλάφσκι είναι η αναζήτηση της εσωτερικής αλήθειας του ρόλου, όπως τον αντιλαμβάνεται το άτομο που υποδύεται (Στανισλάφσκι, 1989). Σύμφωνα με τον ίδιο, η διαδικασία της υποκριτικής δεν είναι μια απλή μίμηση της εξωτερικής συμπεριφοράς ενός χαρακτήρα, αλλά μια βαθιά ενδοσκόπηση που συνδέει τις προσωπικές εμπειρίες του/της ηθοποιού με τον ίδιο το ρόλο. Προκειμένου, μάλιστα, να έρθει το άτομο πιο κοντά στο ρόλο, χρειάζεται να τον υποδυθεί σε διαφορετικές συνθήκες ώστε να εξοικειωθεί μέσω της προσωπικής του εμπειρίας και ταύτισης (Στανισλάφσκι, 2006). Αυτό μπορεί να επιτευχθεί εφαρμόζοντας μία από τις τεχνικές του, το λεγόμενο Στανισλαφσκικό «μαγικό Αν», δηλαδή της φανταστικής ερώτησης: «Τι θα έκανα εγώ αν βρισκόμουν στις ίδιες συνθήκες με τον χαρακτήρα;».

Εφαρμόζοντας το «μαγικό Αν», οι ηθοποιοί συνδέουν προσωπικά βιώματα με τις φανταστικές συνθήκες του ρόλου, διευκολύνοντας τη δημιουργία μιας πειστικής και αληθινής ερμηνείας. Αυτή η διαδικασία ενισχύει την καλλιτεχνική τους έκφραση ενώ τους επιτρέπει, παράλληλα, να προσεγγίσουν βαθύτερα συναισθηματικά και ψυχολογικά ζητήματα (Στανισλάφσκι, 2004).

Εξερεύνηση της Ταυτότητας μέσω του Ρόλου

Στη Δραματοθεραπεία, τα συμμετέχοντα άτομα, συχνά αναμετρώνται με ερωτήματα ταυτότητας, ειδικά αν βιώνουν περιόδους αλλαγών ή κρίσεων στη ζωή τους. Η υιοθέτηση ενός ρόλου μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να δοκιμάσουν νέες ταυτότητες και να επανεξετάσουν τις υπάρχουσες. Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι ένα άτομο υποδύεται ρόλους που αντικατοπτρίζουν μέρη του εαυτού του, όπως την «κοινωνική» ή «εσωτερική» του ταυτότητα, και μέσω αυτής της διαδικασίας να αρχίσει να συνειδητοποιεί ποιες πτυχές του εαυτού του είναι πραγματικά επιθυμητές και ποιες είναι κοινωνικά κατασκευασμένες ή/και προσαρμοσμένες στις προσδοκίες των άλλων.

Σύνδεση της μεθόδου του Στανισλάφσκι με τη Δραματοθεραπεία

Η μέθοδος Στανισλάφσκι μπορεί να αποτελέσει ισχυρό θεραπευτικό εργαλείο στη Δραματοθεραπεία, ιδιαίτερα όταν τα συμμετέχοντα άτομα διερευνούν ζητήματα ταυτότητας (και πότε, τελικά, δε διερευνούμε τέτοιου είδους ζητήματα;). Εφόσον, ως μέθοδος, δεν έχει ως στόχο την καλλιτεχνική απόδοση, αλλά την εξερεύνηση συναισθηματικών και ψυχολογικών καταστάσεων, τα συμμετέχοντα άτομα δεν χρειάζεται να είναι ηθοποιοί· χρησιμοποιούν τη θεατρική διαδικασία ως μέσο έκφρασης και πειραματισμού.

Χρησιμοποιώντας, λοιπόν, το «μαγικό Αν» του Στανισλάφσκι, σε μία συνάντηση Δραματοθεραπείας, τα άτομα καλούνται να υποδυθούν ρόλους, να εξερευνήσουν φανταστικές συνθήκες και να αναρωτηθούν με πολλά ερωτήματα του τύπου «Τι θα γινόταν αν…;». Μέσα από αυτό το φαντασιακό παιχνίδι, μπορούν να δοκιμάσουν νέες συμπεριφορές και αντιδράσεις, να αντιμετωπίσουν, ενδεχομένως, φόβους ή καταπιεσμένα συναισθήματα και να κατανοήσουν καλύτερα τις βαθύτερες επιθυμίες τους.

Υποσημειώσεις

*Με τον όρο «αυθεντική» δεν υπονοώ ότι υπάρχει κάποια συγκεκριμένη, αντικειμενική ταυτότητα σε κάθε ρόλο. Αντιθέτως, με τον τρόπο που ερμηνεύω τη συγκεκριμένη θέση του Στανισλάφσκι, αναφέρομαι σε εκείνη τη στιγμή κατά την οποία το άτομο που υποδύεται το ρόλο, μέσα από τους προσωπικούς του φακούς, έχει κατανοήσει, ενστερνιστεί και συναισθανθεί τις ανησυχίες του χαρακτήρα, τις επιθυμίες του, τα όνειρά του κλπ.

Βιβλιογραφία

Jodry, J., & Reid, M. (2020). Acting theory applied to counseling: Stanislavski continues to contribute to psychic healing. Journal of Creativity in Mental Health, 15(2), 223-234.
Stanislavski, C. (1989). An actor prepares. Routledge.
Stanislavsky, K. (2004). An actor’s handbook: an alphabetical arrangement of concise statements on aspects of acting. Taylor & Francis.
Στανισλάφσκι, Κ. (2006). Πλάθοντας ένα ρόλο. Εκδόσεις Γκόνη.
Τσολακίδης, Ε. (2016). Η εξέλιξη του συστήματος Στανισλάφσκι: Σχολές και μέθοδοι.