Ο ρόλος της συνεντευξιαζόμενης στην ελληνική τηλεόραση

Ήμουν στην Ταϊλάνδη, λίγες μέρες μετά το συντονισμό των σεμιναρίων στο Chiang Mai. Μου ήρθε ένα email από Ελλάδα, κατά τις 12 το βράδυ που, εάν υπολογίσουμε τη διαφορά ζωνών ώρας, ήταν σε νορμάλ ώρα. Είδα την πρόσκληση για συνέντευξη πάνω στη Δραματοθεραπεία στην εκπομπή «Vitality» με την Ελένη Πετρουλάκη.

Αρκετό καιρό μετά

Κατά το Φεβρουάριο βρέθηκα να παίζω τον ρόλο της «συνεντευξιαζόμενης» στην τηλεόραση. Ένας ρόλος πρωτόγνωρος και παράξενος για μένα, που με έκανε να σκεφτώ πόσο συχνά η Δραματοθεραπεία μάς καλεί να δοκιμάσουμε καινούργιες «μάσκες» ενώ, μάλιστα, μου ήρθαν κάποια άτομα στο μυαλό να τους προσκαλώ σε συγκεκριμένους ρόλους και να με κοιτάνε με σηκωμένο φρύδι λέγοντάς μου με ένσταση «Βασιλική, πως θα παίξω αυτό το ρόλο;;». Μπήκα λοιπόν κι εγώ σε μια «πρωτόγνωρη» μάσκα, είπα όσα είχα να πω και έκτοτε έχω περάσει κάποιες στιγμές να προσπαθώ να αποτιμήσω την εμπειρία ψάχνοντας το πρόσημο.

Η τηλεοπτική εμπειρία, λοιπόν, μου θύμισε πόσο περίεργη είναι η αίσθηση της έκθεσης.

Εξηγώ σε σύγκριση με το θέατρο.

Η θεατρική σκηνή παραμένει ένας ζωντανός χώρος, όπου η στιγμή ανήκει πλήρως σε όσα άτομα συμμετέχουν. Κάθε κίνηση/λέξη γεννιέται και πεθαίνει την ίδια ακριβώς στιγμή, κι αυτό την καθιστά ελεύθερη και αυθεντική.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν οι κινήσεις και οι λέξεις γίνονται ντοκουμέντο, όπως στην τηλεόραση; Πώς αλλάζει η αίσθηση του να μιλάς όταν ξέρεις ότι αυτό που λες θα μείνει καταγεγραμμένο και «διαθέσιμο» για κατανάλωση;

Στο γυαλί, ό,τι ειπώνεται καταγράφεται, απομονώνεται και μένει εκεί, σαν αυτοτελής οντότητα, ανεξάρτητη από το πλαίσιο, τα άτομα και τη στιγμή της συζήτησης. Σε μια ζωντανή τηλεοπτική εμφάνιση μπορεί να ευχηθείς να είχες πει χίλια άλλα πράγματα εκτός από αυτά που άκουσες τον εαυτό σου να λέει κι αυτό δημιουργεί μια «ανησυχία» που στο θέατρο δεν υπάρχει -τουλάχιστον έτσι το νιώθω εγώ.

Η δε ελληνική τηλεόραση έχει έναν «ιδιότυπο» χαρακτήρα. Είναι συχνά πιο λαμπερή απ’ όσο χρειάζεται και ταυτόχρονα πιο επιφανειακή απ’ όσο θα ήθελες. Και πώς να μην αναρωτιέσαι για την εγκυρότητα της πληροφορίας στην ελληνική τηλεόραση, όταν η πολτική τη δηλητηριάζει ή το θέαμα, η επιφάνεια κι η ανάγκη για εντυπωσιασμό συχνά επισκιάζουν την ουσία;

Διαχρονικά, υποτιμάται, λοιπόν, δικαίως, καθόλου άδικα, πως το λένε.

Ο Guy Debord στη θεωρία του για «το θέαμα», λέει ότι η σύγχρονη κοινωνία κινείται ανάμεσα στην εικόνα και την επιφάνεια, και η τηλεόραση συχνά αναπαράγει αυτό το φαινόμενο. Φαίνεται να υπαινίσσεται ότι η κοινωνία πληγεί χωρίς να το γνωρίζει. Τρέφεται, με άλλα λόγια, με θέαμα που υπερβαίνει την ουσία.
Ο Jean Baudrillard μιλά για την «υπερπραγματικότητα», όπου το ντοκουμέντο και η καταγραφή παίρνουν μεγαλύτερη βαρύτητα από την ίδια την εμπειρία.

Πόσο ζωντανό είναι όταν γίνεται προϊόν; Πόση ελευθερία αφήνει στο κάθε άτομο να παίξει τον ρόλο του; Και μήπως κρίνουμε διαφορετικά τον αγαπημένο μας τραγουδιστή, σκηνοθέτρια ή θεωρητικό αν τις/τους δούμε σε εκπομπή; Αλλάζει η εικόνα μας για τη δουλειά τους;

Από την άλλη, έχουμε το μάρκετινγκ και τη μάχη της προώθησης του εαυτού, που με έναν τρόπο συναντά ακριβώς όσα επισημαίνουν ο Debord και ο Baudrillard. Αν το «θέαμα» και η «υπερπραγματικότητα» δημιουργούν έναν κόσμο όπου η εικόνα προηγείται της ουσίας, τότε η αυτοπροβολή μοιάζει να κινείται συνεχώς πάνω σε αυτό το τεντωμένο σκοινί: ανάμεσα στο να υπηρετείς την εικόνα ή να αφήνεις την εικόνα να υπηρετεί το περιεχόμενο. Το δύσκολο μοιάζει να είναι να βρεις έναν τρόπο να μοιράζεσαι τη δουλειά σου χωρίς να αφομοιώνεσαι πλήρως από τους μηχανισμούς του θεάματος. Αναρωτιέμαι, λοιπόν, αν η προώθηση εαυτού είναι μια «μάσκα» που, όπως και στη Δραματοθεραπεία, μπορείς να τη δοκιμάσεις δημιουργικά, αρκεί να παραμένεις σε επαφή με το κέντρο σου ή αν τελικά το ρίσκο είναι πάντα ότι μια μάσκα μπορεί να κολλήσει πάνω σου σα βδέλλα.

Τι σημαίνει, τέλος πάντων, να εμφανίζεσαι «στο γυαλί» και πώς αυτό επηρεάζει εσένα ή τα άτομα που το παρακολουθούν;

Δεν έχω καταλάβει πως ακριβώς νιώθω γι’ αυτή την εμπειρία, πολιτικοκοινωνικά μιλώντας.
Μπορεί και να το υπερθεματίζω χωρίς λόγο, έτσι κι αλλιώς.

Παρατήρησα πάντως, ότι, ως ρόλος, ο ρόλος της συνεντευξιαζόμενης «στο γυαλί» είχε την πλάκα του.
Και τα παιδιά που γνώρισα εκεί και δούλεψαν για να εξαχθεί αυτό το συγκεκριμένο θέαμα, μου φάνηκαν μια χαρά παιδιά επίσης.

Δες τη συζήτηση που είχα με την Ελένη Πετρουλάκη στα πλαίσια της εκπομπής Vitality, εδώ. ΄Η και μην τη δεις. Κατάλαβες.

Μητέρα, μη σε δω στα σχόλια.